Dr. Ömer Bircan tarafından hazırlandı · Hekim
Son güncelleme: 7 Kasım 2026

Kısa cevap

Şeker ilaçları; metformin (biguanid), pioglitazon, akarboz, sülfonilüreler ve glinidler, DPP-4 inhibitörleri, SGLT2 inhibitörleri, GLP-1 reseptör agonistleri ve insülinler gibi gruplardan oluşur. Bu ilaçlar kan şekerini düşürür ve organ hasarını önlemek için gereklidir, ancak diyabetin kök nedenlerini ortadan kaldırmadığı belirtilir. İlaç ve doz seçimi hekim muayenesi sonrasında yapılmalıdır.

Öne çıkanlar

Metformin 500, 850 ve 1000 mg formlarında bulunur; karaciğerin açlıkta glukoz üretimini baskılar.
Uzun süreli metformin kullanımı B12 vitamini emilimini azaltabilir.
Sülfonilüreler insülin salınımını artırdığı için şeker düşmesi ve kilo alımı sık görülür.
SGLT2 inhibitörleri böbrekte glukozun geri emilimini azaltıp idrarla atılmasını sağlar.

Bu yazıda klasik diyabet tedavisinde sık kullanılan şeker ilaçlarını, başta metformin olmak üzere grup grup ele alıyoruz: nasıl etki ettikleri, hangi dozlarda bulundukları, yan etkileri ve HbA1c’yi ne kadar düşürebildikleri.

Önemli uyarı: Bu ilaçlar mutlaka doktor muayenesinden sonra, uygun doz ve kullanım şekli belirlenerek kullanılmalıdır. Buradaki bilgiler yalnızca ilaçlar hakkında genel bilgi vermek amacıyla paylaşılmıştır. Sadece doktorunuzun önerdiği ilaçları, önerdiği doz ve şekilde kullanın. Diyabet ilaçlarının bağımlılık yapıp yapmadığını ve hangi sırayla tercih edilmesi gerektiğini Diyabet İlaçları Bağımlılık Yapar mı? yazımızda anlattık.

1. Biguanid Grubu: Metformin

Etken madde: Metformin. Genellikle 500 mg, 850 mg ve 1000 mg formlarında bulunur.

Nasıl etki eder? Etkisi daha çok, karaciğerin açlık sırasında glukoz üretmesini sağlayan glukoneogenez ve glikojenoliz mekanizmalarını baskılamasına dayanır. Ayrıca mide boşalmasını geciktirme ve bağırsaktan glukoz emilim hızını azaltma özelliği de vardır.

Kullanımı: Genellikle sabah ve akşam kullanılması önerilir. Aç karnına kullanım daha etkili olabilse de bulantı, şişkinlik ve ishal gibi yan etkileri azaltmak için tok karnına da alınabilir.

Dikkat: Uzun süreli kullanımda B12 vitamini emilimini azaltabilir.

Yaygın markalar: Matofin, Glifor, Glucophage, Diaformin

HbA1c’yi düşürme potansiyeli: Yaklaşık %1–1,5

2. Tiazolidindionlar (TZD): Pioglitazon

Nasıl etki eder? Serbest radikaller ve sitokinler, NF-kappa B yolağı üzerinden insülin reseptörünün alt birimlerinin çalışmasını engeller. Bu grup ilaçlar, NF-kappa B aktivitesini azaltan PPAR reseptörünü aktifleştirerek insülin duyarlılığını artırır.

Dozlar: 15 mg, 30 mg ve 45 mg. Günde bir kez, aç ya da tok kullanılabilir.

Yaygın markalar: Dropia, Glifix

Dikkat: Kilo alımı, ödem ve makülopati (göz) gibi yan etkileri olabileceği için dikkatli kullanılmalıdır.

HbA1c’yi düşürme potansiyeli: Yaklaşık %1–1,5

3. Alfa Glukozidaz İnhibitörleri: Akarboz

Nasıl etki eder? Bağırsağa ulaşan karbonhidratların emilebilmesi için parçalanmaları gerekir. Akarboz, bağırsaktaki alfa glukozidaz enzimini baskılayarak unlu ve şekerli gıdaların sindirilmeden atılmasını sağlar.

Dozlar: 50 mg ve 100 mg. Günde üç kez, öğüne başlarken ilk lokmayla alınması önerilir.

Yaygın marka: Glucobay

HbA1c’yi düşürme potansiyeli: Yaklaşık %0,5–0,8

4. Sülfonilüreler ve Glinidler

Nasıl etki eder? Pankreastan insülin salınımını artırırlar. Bu nedenle hipoglisemi (şeker düşmesi) ve kilo alımı bu grupta sık görülür. Genellikle sabah aç karnına, yemekten yaklaşık 10 dakika önce alınması önerilir.

Gliklazid: 30 mg ve 60 mg formları – Diamicron, Betanorm
Glimepirid: 1, 2, 3 ve 4 mg formları – Amaryl, Glimax
Glipizid: 2,5 mg, 5 mg ve 10 mg formları – Glucotrol
Glinidler (repaglinid, nateglinid): 0,5 mg, 1 mg ve 2 mg formları – Starlix

HbA1c’yi düşürme potansiyeli: Yaklaşık %1–2

5. DPP-4 İnhibitörleri (Gliptinler)

Nasıl etki eder? GLP-1 (glukagon benzeri peptit-1) ve GIP (glukoza bağımlı insülinotropik peptit) hormonlarını yıkan DPP-4 enzimini baskılayarak bu hormonların ortamda daha uzun süre kalmasını sağlar. İnkretin adı verilen bu hormonlar, yemekten sonra bağırsaktan salınır; ortamda glukoz varsa pankreastan insülin salınımını uyarır ve tokluk hissi oluşturur.

Kullanımı: Genellikle günde bir kez.

Sitagliptin 100 mg: Januvia
Vildagliptin 50 mg: Galvus, Vildaga, Vidaptin
Saksagliptin 5 mg: Onglyza
Linagliptin 5 mg: Trajenta

HbA1c’yi düşürme potansiyeli: Yaklaşık %0,5–1

6. SGLT2 İnhibitörleri (Gliflozinler)

Nasıl etki eder? Böbreklerde süzülen glukozun tekrar kana geri emilmesini azaltarak glukozun idrarla atılmasını sağlar.

Dozlar: 10 mg ve 25 mg. Günde bir kez, aç ya da tok alınabilir.

Dapagliflozin 10 mg: Forxiga
Empagliflozin 10–25 mg: Jardiance

HbA1c’yi düşürme potansiyeli: Yaklaşık %0,5–1

7. Enjektabl İnkretin İlaçlar (GLP-1 Reseptör Agonistleri)

Bu ilaçlar GLP-1 reseptörlerini uyarır; bazıları GLP-1’in yanı sıra GIP reseptörlerini de uyarır.

Eksenatid: Bir kertenkele türünün tükürüğünden elde edilmiştir. İlk markası Byetta 2005 yılında kullanılmaya başlandı.
Liraglutid: Günlük 0,6–1,8 mg arasında uygulanır. Diyabet için 2010’da Victoza markasıyla çıktı; aynı molekül obezite tedavisine destek amacıyla 2014’te Saxenda markasıyla piyasaya sürüldü.
Semaglutid: Haftada bir kez uygulanır. Diyabet için 2017’de Ozempic markasıyla çıktı; aynı etken madde 2021’de obezite tedavisine destek amacıyla Wegovy markasıyla satışa sunuldu.
Dulaglutid: Trulicity
Tirzepatid: Hem GLP-1 hem de GIP reseptörlerine etki eder. Diyabet için Mounjaro, obezite için Zepbound markalarıyla kullanılmaktadır.

HbA1c’yi düşürme potansiyeli: Yaklaşık %1–2

8. İnsülinler

Aslında tip 2 diyabette insülin kullanımının yeri olmaması gerekir. Tip 2 diyabette asıl sorunun yaşandığı yer insülin reseptörüdür; insülin seviyesi ne kadar yüksek olursa olsun, drOBALANCE protokolüyle bugüne kadar kan şekeri gerilemeyen bir hastamız olmadı.

Yüksek kan şekeriyle uzun yıllar yaşamış kişilerde pankreas fonksiyonları bozulabilir (C-peptid düzeyi 1’in altında olan hastalar). Bu hastalarda oksidatif stresin ortadan kalkması, baskılanmış gen ifadesinin ve enzim aktivitesinin yeniden artması, pankreas dokusunun oksijenlenmesinin normalleşmesi, toksik metabolitlerin uzaklaşması ve vitamin-mineral desteği sonucunda pankreas bir süre sonra yeniden insülin salgılamaya başlayabiliyor. C-peptid ile tip 1 ve tip 2 diyabet ayrımını Tip 1 ve Tip 2 Diyabet Hangi Tahlillerle Ayırt Edilir? yazımızda anlattık.

Kısa etkili insülinler: Humalog, Humulin R, Apidra, NovoRapid
Uzun etkili insülinler: Lantus, Levemir, Toujeo

İlaçlar Diyabeti Tedavi Eder mi?

Yukarıdaki ilaçların tamamı kan şekerini düşürür ve organ hasarlarını önlemek için gereklidir; ancak diyabetin altta yatan kök nedenlerini ortadan kaldırmazlar. Kök nedenlere yönelik diyabet tedavisi seçeneklerini değerlendirmek için kliniğimizden randevu alabilirsiniz. Kullandığınız ilaçları doktorunuza danışmadan kesmeyin ya da değiştirmeyin.

Hekime sorun

Bu konuyla ilgili sorunuzu yazın; Dr. Ömer Bircan ve ekibi size e-postayla dönüş yapsın. Seçilen sorular, kimlik bilgileri çıkarılarak bu sayfada yanıtlanabilir.

Sorunuz bize ulaştı.

En kısa sürede dönüş yapacağız. Beklemek istemezseniz WhatsApp’tan yazabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Tanı ve tedavi için hekiminize danışınız.