Ayak Uyuşması ve Ayak Yanması: Diyabetik Nöropati ve Diyabetik Ayak

Dr. Ömer Bircan tarafından hazırlandı · Hekim
Son güncelleme: 7 Kasım 2026

Ayak uyuşması ve ayak yanması, şeker hastalarında en sık görülen ve en çok rahatsızlık veren şikâyetlerin başında gelir. Bu tablo diyabetik nöropati olarak adlandırılır ve tedavi edilmezse diyabetik ayak yarasına kadar ilerleyebilir.

Diyabetik Nöropati: Ayaklarda Uyuşma, Karıncalanma ve Yanma

Ayaklarda önce karıncalanma ve uyuşma hisleri başlar; hastalar bundan da rahatsız olabilir. Ancak asıl rahatsızlık, özellikle geceleri artan ayak yanmasıdır. Bu yanmayı azaltabilmek için ayaklarına buz torbası koyan, uyurken ayaklarını yatağın dışına çıkaran, hatta ıslak çorapla uyuyan hastalar vardır.

Ayak ağrıları başladığında, zaten sık idrara kalkmakla bölünen uyku, şiddetli ağrılarla iyice kalitesiz hâle gelir. Normal ağrı kesicilerle geçmeyen bu ağrılar, ancak narkotik ağrı kesicilerle bir miktar azalabilir. Diyabetin oluşturduğu yorgunluk, uykusuzlukla daha da artar; uykusuzluk da şeker değerlerinin bir miktar daha yükselmesine neden olur.

Motor sinirlerin (motor nöronların) hasar görmesi sonucunda ayak tabanı kaslarının tutulmasıyla yürümek zorlaşabilir. İlerledikçe ayak düşüklüğü gelişerek yürümeyi daha da engelleyebilir. Yürüyüşün azalması metabolizmayı ve dolaşımı yavaşlatarak şeker değerlerinin daha da yükselmesine yol açar.

Diyabetik Periferik Nöropati Nasıl Oluşur?

• Sinir kılıfının hasarı: İnflamasyona bağlı oluşan serbest radikaller (ROS), yüksek şekere bağlı oluşan AGE’ler (ileri glikasyon son ürünleri) ve polyol yolağında ortaya çıkan sorbitol, sinirlerin miyelin adı verilen koruyucu kılıfına zarar verir.
• Siniri besleyen damarların tıkanması: Sinirleri besleyen küçük damarların tıkanması iskemi (kansızlık) oluşturarak sinir dokusuna zarar verir.
• İletinin bozulması: İnflamasyona bağlı nörotransmitter üretiminin azalması ve hiperpolarizasyon gelişimi, sinirdeki iletiyi bozar.

Diyabetik Ayak Ülserleri

Rahatsızlık genellikle ayakta bir yara ve sürekli sızan iltihabın çorapları lekeleyip yapışmasıyla başlar. Enfeksiyon arttıkça oluşan kötü koku yarayı daha da rahatsız edici hâle getirir; zaten var olan diyabet halsizliği, şimdi bir de sistemik enfeksiyonla daha da artar. Bu arada enfeksiyona bağlı inflamasyon insülin direncini artırarak kan şekerini 200–300–400 mg/dl’nin üzerine çıkarır ve ilaçlarla düşürülemez hâle getirir. Bu yükseklik de tabloyu daha da hızlandırır.

Bu aşamadan sonra hastalar genellikle daha kapsamlı tedavi arayışına girer. Ancak başvurdukları bölümlerde “Şekerinizi düşürüp öyle gelin” ya da “Ayağınızın kesilmesi gerekiyor” gibi ifadelerle karşılaşabilirler. Hangi ilacı ya da insülini kullansa da düşmeyen şeker ve her geçen gün ilerleyen yara karşısında konvansiyonel tıpta çare bulamayan hastalar, büyük bir çaresizlikle internette arayışa başlar.

Maalesef bu süreçte birkaç bitkisel ürün ve yaraya sürülen macunlarla yaralar sarılabiliyor; “toksin atılacak” söylemleriyle hacamat ya da sülük uygulamaları yapılabiliyor. Ancak bunlar genellikle zaman kaybıdır ve yara ilerlemeye devam eder. Enfeksiyonun kemiğe ulaşması ayrı bir dönüm noktası olduğundan, bu aşamaya kadar geçen zaman hayati önem taşır.

Kimi zaman da faydalı ama yetersiz yöntemlerle zaman kaybedilir. Anjiyoplasti ile damar açma işlemleri yapılır; aynı yara için 8–10 kez, hatta 20 kez anjiyo yapılmış hastalarla karşılaşıyoruz. Temeldeki yüksek şekere (hiperglisemiye) yönelik bir şey yapılmadığı için iki adım ileri, üç adım geri gidilir; bir süre sonra ödemli hâle gelmiş bacakla hastaneye giden kişide ampütasyon gerçekleştirilebilir. Hiperbarik oksijen tedavisi de yararlıdır, ancak temeldeki hiperglisemiyi düşürmeye yönelik olmadığı için tek başına yetersiz kalır.

Diyabetik Ayak Ülseri Nasıl Oluşur?

Şeker hastalığıyla atardamar kan akımı azalır. Kan akımının azalmasının etkisi, vücudun uç noktalarındaki organlarda daha belirgindir. Vücudun uç organlarından olan penis gibi, ayaklarda ve özellikle ayak parmaklarında kan akımının azalması diğer organlara göre çok daha fazla etkilidir. Bunun başka nedenleri de vardır:

• Ayakların kalbin aşağısında olması nedeniyle toplardamar kan akımı da azalır ve bu bölgede dolaşım daha da yavaşlar.
• Tüm vücudun ağırlığını taşıyan ayak dokularındaki dış basıncın yüksekliği, bu bölgenin kanlanmasını diğer bölgelere göre azaltır.
• Azalan kan akımına bağlı küçük kılcal damarlarda tıkanmalar oluşur ve nekroz (doku ölümü) odakları meydana gelir. Bu durum hiçbir travma olmadan yaralar açabildiği gibi, oluşan yaraların iyileşmesini de yavaşlatır.
• Otonom nöropatiye bağlı olarak cildin nemi azalır; kuruyan ve kolay çatlayan cilt, mikroorganizmalar için bir giriş kapısı olur.
• Duyusal nöropati nedeniyle ayakta oluşan küçük travmalar şeker hastası tarafından kolay hissedilmez ve yaralanmalar sıklaşır.

Yara iyileşmesi yavaşladığı için çatlak ve yaraların kapanması zorlaşır; zayıflamış bağışıklığın da etkisiyle mikroorganizmaların üremesi kontrol edilemez hâle gelir. Mikroorganizmalar arttıkça ülserli alanlar iskemik dokular oluşturarak ilerler; kişinin zaten yüksek olan kan şekeri, artan mikrobik inflamasyonun ve iskemik odakların insülin direncini artırması nedeniyle daha da yükselir. Böylece artık hiçbir insülin ya da ilaçla düşürülemeyen şeker yüksekliğiyle birlikte enfeksiyon ilerlemeye devam eder.

• Küçük bir yara, günler içinde yayılıp ayağın kesilmesi (ampütasyon) gerekliliğine kadar gidebilir.
• Enfeksiyonun kemiğe ulaşması (osteomiyelit) tedaviyi çok daha zorlaştırıp ampütasyon kararına götürebilir.
• Ampütasyon sonrasında da hastalık diğer organlarda ilerlemeye devam eder ve kişinin beklenen yaşam süresi (beş yıllık sağkalım) önemli oranda kısalır.

Ayaklarınızda Uyuşma ya da Yanma Varsa

Ayaklarda uyuşma, karıncalanma ya da yanma, şeker hastalığının belirtileri arasındadır ve ciddiye alınmalıdır. Ayaklarınızı her gün kontrol edin; küçük bir yara, çatlak ya da renk değişikliği fark ederseniz zaman kaybetmeden doktorunuza başvurun. Diyabetik ayak yarası tedavimiz hakkında bilgi için Diyabetik Ayak Ülseri ve Yarası Tedavisi sayfamızı inceleyebilir, diyabet tedavisi seçeneklerini değerlendirmek için kliniğimizden randevu alabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Tanı ve tedavi için hekiminize danışınız.