İnsülin Türleri: Hızlı, Kısa, Orta ve Uzun Etkili İnsülinler
Son güncelleme: 14 Kasım 2026
Kısa cevap
İnsülinler etki hızı ve süresine göre dört ana gruba ayrılır: yemekle birlikte kullanılan hızlı ve kısa etkili insülinler, gün boyu temel ihtiyacı karşılayan orta ve uzun etkili (bazal) insülinler. Ayrıca iki türü bir arada içeren karışım insülinler vardır. Türü, dozu ve zamanlamayı hekim belirler.
Öne çıkanlar
- Hızlı etkili: yemekten hemen önce, 3–5 saat etkili
- Kısa etkili: yemekten 30 dk önce, 6–8 saat etkili
- Orta etkili (NPH): 12–16 saat etkili
- Uzun etkili (bazal): günde bir kez, 24 saat ve üzeri
- Açılmamış kalem buzdolabında, kullanılan kalem oda sıcaklığında saklanır
İnsülin, pankreasın salgıladığı ve kandaki şekerin hücrelere girmesini sağlayan hormondur. Tip 1 diyabette insülin üretimi durduğu için insülin tedavisi zorunludur. Tip 2 diyabette ise hastalığın süresi, pankreasın insülin üretimi ve kan şekeri düzeyine göre bazı kişilerde ağızdan alınan ilaçlara ek olarak ya da onların yerine insülin kullanılır. Bu yazıda insülin türlerini, aralarındaki farkları ve kullanırken dikkat edilmesi gerekenleri bulabilirsiniz.
İçindekilerİnsülin türleri ve etki süreleri
| Tür | Etki başlangıcı | Etki süresi | Ne zaman kullanılır? |
|---|---|---|---|
| Hızlı etkili (insülin aspart, lispro, glulizin) | 10–15 dakika | 3–5 saat | Yemekten hemen önce ya da yemekle birlikte |
| Kısa etkili (regüler insan insülini) | 30 dakika | 6–8 saat | Yemekten yaklaşık 30 dakika önce |
| Orta etkili (NPH) | 1–2 saat | 12–16 saat | Genellikle günde 1–2 kez, temel ihtiyaç için |
| Uzun etkili (insülin glarjin, detemir, degludek) | 1–2 saat | 24 saat ve üzeri | Genellikle günde bir kez, her gün aynı saatte |
| Karışım insülinler | Türüne göre | Türüne göre | Kısa ya da hızlı etkili ile orta etkili insülini bir arada içerir; genellikle günde 2 kez yemekten önce |
Süreler kişiden kişiye, doza ve enjeksiyon bölgesine göre değişebilir.
Bazal ve bolus insülin ne demek?
- Bazal insülin: Vücudun yemek yemediği zamanlarda da ihtiyaç duyduğu temel insülindir. Orta ve uzun etkili insülinler bu ihtiyacı karşılar. Tip 2 diyabette insüline genellikle akşam ya da sabah tek doz bazal insülinle başlanır.
- Bolus (yemek) insülini: Yemekle yükselen şekeri karşılamak için yapılan hızlı ya da kısa etkili insülindir.
Tip 2 diyabette insülin ne zaman gerekir?
- Ağızdan alınan ilaçlara rağmen HbA1c hedefe ulaşmıyorsa,
- Tanı anında kan şekeri çok yüksekse ve belirgin kilo kaybı varsa,
- Ağır enfeksiyon, ameliyat ya da hastanede yatış gibi geçici durumlarda,
- Gebelikte,
- İleri böbrek ya da karaciğer yetmezliği nedeniyle bazı ilaçlar kullanılamıyorsa.
Pankreasın insülin üretme kapasitesi C-peptid tahliliyle değerlendirilir. İnsüline başlamak hastalığın “son aşaması” anlamına gelmez; bazı durumlarda geçici bir tedavi olarak da kullanılır.
İnsülin kullanırken dikkat edilmesi gerekenler
- Şeker düşmesi: İnsülinin en önemli yan etkisidir. Titreme, terleme, çarpıntı, ani açlık ve bulanık görme belirtileridir. Ne yapılması gerektiğini şeker düşmesi yazımızda bulabilirsiniz.
- Bölge değiştirme: Enjeksiyonu hep aynı noktaya yapmak deri altında sertleşmeye ve insülinin düzensiz emilmesine neden olur. Karın, uyluk ve kol bölgelerinde nokta değiştirin.
- İğne ucu: Her enjeksiyonda yeni iğne ucu kullanmak acıyı ve sertleşmeyi azaltır.
- Saklama: Açılmamış kalemler buzdolabında (2–8 °C) saklanır, dondurulmamalıdır. Kullanımdaki kalem oda sıcaklığında, güneşten uzak tutulur ve genellikle 4 hafta içinde kullanılır.
- Ölçüm: İnsülin kullananlar kan şekerini düzenli ölçmeli, sonuçları kaydetmelidir.
- Doz değişikliği: Dozu kendi başınıza değiştirmeyin; hekiminizin verdiği plana uyun.
Sık sorulan sorular
İnsüline başlayan bir daha bırakamaz mı?
Tip 2 diyabette her zaman böyle değildir. Pankreasın insülin üretimi yeterliyse ve kan şekeri kontrol altına alınabiliyorsa, hekim kontrolünde ağızdan alınan ilaçlara geçilebilir. Ancak bu karar mutlaka tahlillerle ve hekim tarafından verilmelidir. Gerçekçi olmayan vaatler için bu yazımıza bakabilirsiniz.
İnsülin kilo aldırır mı?
İnsülin, şekerin hücrelere girmesini sağladığı için bazı kişilerde kilo artışı görülebilir. Beslenme düzeni ve hareket bu etkiyi azaltır. Diğer ilaçlar hakkında bilgi için şeker ilaçları yazımıza bakabilirsiniz.
Ne zaman hekime başvurmalıyım?
Sık şeker düşmesi yaşıyorsanız, ölçümleriniz sürekli yüksek seyrediyorsa ya da enjeksiyon bölgesinde sertlik oluştuysa hekiminize başvurun. Tedavinizin değerlendirilmesi için online randevu alabilirsiniz.
Hekime sorun
Bu konuyla ilgili sorunuzu yazın; Dr. Ömer Bircan ve ekibi size e-postayla dönüş yapsın. Seçilen sorular, kimlik bilgileri çıkarılarak bu sayfada yanıtlanabilir.
En kısa sürede dönüş yapacağız. Beklemek istemezseniz WhatsApp’tan yazabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Tanı ve tedavi için hekiminize danışınız.