Diyabet Tanısı Nasıl Konulur? Tanı Kriterleri ve Tahliller
Son güncelleme: 13 Kasım 2026
Kısa cevap
Diyabet tanısı için HbA1c %6,5 ve üzeri, açlık kan şekeri 126 mg/dL ve üzeri ya da şeker yükleme testinin 2. saatinde 200 mg/dL ve üzeri değer gerekir. Belirtisi olmayan kişilerde sonuç başka bir gün tekrarlanarak doğrulanır.
Öne çıkanlar
- HbA1c %6,5 ve üzeri: diyabet; %5,7–6,4: gizli şeker.
- Açlık şekeri 126 mg/dL ve üzeri: diyabet; 100–125: gizli şeker.
- OGTT 2. saat 200 mg/dL ve üzeri: diyabet.
- Belirti varsa rastgele 200 mg/dL ve üzeri tanı için yeterlidir.
- Belirtisi olmayanlarda test tekrarlanır.
Tip 2 diyabet çoğu zaman yıllarca belirti vermeden ilerler; bu yüzden tanı genellikle bir check-up ya da başka bir nedenle yapılan kan tahlilinde konur. Tanı için kullanılan testler bellidir: açlık kan şekeri, HbA1c, şeker yükleme testi (OGTT) ve belirtisi olan kişilerde günün herhangi bir saatinde ölçülen kan şekeri. Bu yazıda her testin sınır değerlerini, sonucun neden tekrar edilmesi gerektiğini ve tahlillere nasıl hazırlanacağınızı bulabilirsiniz.
İçindekilerDiyabet tanısında kullanılan testler ve sınır değerler
Aşağıdaki tablo, uluslararası kılavuzlarda kabul edilen tanı sınırlarını özetler. “Gizli şeker” olarak bilinen prediyabet, normal ile diyabet arasındaki aralıktır.
| Test | Normal | Prediyabet (gizli şeker) | Diyabet |
|---|---|---|---|
| HbA1c | %5,7’nin altı | %5,7 – %6,4 | %6,5 ve üzeri |
| Açlık kan şekeri (en az 8 saat açlık) | 100 mg/dL’nin altı | 100 – 125 mg/dL | 126 mg/dL ve üzeri |
| Şeker yükleme testi (75 g, 2. saat) | 140 mg/dL’nin altı | 140 – 199 mg/dL | 200 mg/dL ve üzeri |
| Rastgele kan şekeri + belirtiler | – | – | 200 mg/dL ve üzeri |
HbA1c: son 2–3 ayın şeker ortalaması
Kandaki şeker, kırmızı kan hücrelerinin içindeki hemoglobine yapışır. Bu şekerlenmiş hemoglobinin oranına HbA1c denir. Kırmızı kan hücreleri birkaç ay yaşadığı için HbA1c, tek bir anı değil son 2–3 ayın ortalama şeker düzeyini gösterir. Aç kalmayı gerektirmez; bu yüzden hem tanıda hem tedavi takibinde sık kullanılır.
Ağır kansızlık, bazı hemoglobin farklılıkları, yakın zamanda kan kaybı ya da kan nakli HbA1c sonucunu olduğundan farklı gösterebilir. Bu durumlarda tanı kan şekeri ölçümlerine dayanılarak konur.
Açlık kan şekeri
En az 8 saatlik açlıktan sonra, sabah alınan kanda ölçülür. Su dışında bir şey yenip içilmemelidir. 126 mg/dL ve üzeri değerler diyabeti, 100–125 mg/dL arası değerler gizli şekeri düşündürür. Ayrıntılı bilgi için açlık kan şekeri kaç olmalı yazımıza bakabilirsiniz.
Şeker yükleme testi (OGTT)
Açlık şekeri ölçüldükten sonra 75 gram glukoz içeren şekerli sıvı içirilir ve 2 saat sonra kan şekerine yeniden bakılır. Vücudun şekeri ne kadar hızlı düzenleyebildiğini gösterir. Açlık şekeri normal ya da sınırda olduğu halde diyabet şüphesi sürüyorsa tercih edilir. Diğer şeker tahlilleriyle birlikte ayrıntılar için diyabet tahlilleri sayfamıza göz atabilirsiniz.
Belirtiler varsa tek ölçüm yeterli olabilir
Sık ve bol idrara çıkma, sürekli susama, açıklanamayan kilo kaybı gibi tipik şeker hastalığı belirtileri olan bir kişide günün herhangi bir saatinde ölçülen kan şekerinin 200 mg/dL ve üzerinde çıkması tanı için yeterlidir.
Tanı için neden ikinci bir ölçüm gerekir?
Belirtisi olmayan kişilerde tek bir yüksek değerle tanı konmaz. Laboratuvar farklılıkları, hastalık, stres ya da hazırlık hataları sonucu etkileyebileceği için test başka bir gün tekrarlanır veya iki farklı test birlikte değerlendirilir. Örneğin hem açlık şekeri hem HbA1c tanı sınırının üzerindeyse tanı aynı gün kesinleşebilir.
Gizli şeker (prediyabet) neden önemli?
Prediyabet, vücudun yediklerimizden kana geçen şekeri düzenleme yeteneğinin azalmaya başladığını gösterir; tıpta “bozulmuş glukoz toleransı” olarak da adlandırılır. Tip 2 diyabetin habercisi kabul edilir ve bazı şikâyetler bu dönemde başlayabilir. Erken fark edildiğinde beslenme, hareket ve kilo kontrolüyle değerler çoğu zaman normale döndürülebilir. Ayrıntılar için gizli şeker nedir yazımızı okuyabilirsiniz.
Gizli şekerden de önce ortaya çıkan bir dönem vardır: insülin direnci. Bu dönemde kan şekeri normal görünürken vücut şekeri dengede tutmak için fazla insülin üretir. Açlık insülini ve HOMA-IR hesabı bu dönemi yakalamaya yardımcı olur.
Kimler diyabet taraması yaptırmalı?
- 45 yaş ve üzerindeki herkes (sonuç normalse genellikle 3 yılda bir),
- Fazla kilolu olan ya da bel çevresi geniş olanlar,
- Anne, baba veya kardeşinde diyabet olanlar,
- Yüksek tansiyon, yüksek trigliserid ya da düşük HDL kolesterolü olanlar,
- Gebelikte şeker yüksekliği yaşamış kadınlar,
- Daha önce gizli şeker saptanmış olanlar (yılda bir).
Kendi riskinizi öğrenmek için 2 dakikalık diyabet risk testimizi yapabilirsiniz.
Tahlillere nasıl hazırlanmalı?
- Açlık şekeri için 8–12 saat aç kalın; su içebilirsiniz.
- Çay, kahve, sakız ve sigara sonucu etkileyebilir; test öncesinde kullanmayın.
- Ateşli bir hastalık, ağır stres ya da uykusuz bir gece sonrası ölçülen değer olduğundan yüksek çıkabilir.
- Düzenli kullandığınız ilaçları test sabahı alıp almayacağınızı önceden hekiminize sorun.
Sık sorulan sorular
Evde şeker ölçüm cihazıyla diyabet tanısı konur mu?
Hayır. Parmak ucundan ölçüm takip için kullanışlıdır, ancak tanı laboratuvarda kandan yapılan ölçümlerle konur. Evde yüksek değerler görürseniz laboratuvar tahlili yaptırın.
HbA1c normal, açlık şekerim yüksek çıktı. Diyabet miyim?
İki test farklı sonuç verdiğinde, sınırın üzerindeki test tekrarlanır. Tekrar ölçümde de yüksek çıkarsa tanı konabilir. Bu durumda değerlendirmeyi hekiminizle birlikte yapmanız gerekir.
Tokluk şekeri tanıda kullanılır mı?
Yemekten sonra rastgele ölçülen şeker tek başına tanı koydurmaz; tanı için standart şeker yükleme testi kullanılır. Normal değerler için tokluk kan şekeri kaç olmalı yazımıza bakabilirsiniz.
Tip 1 ve tip 2 diyabet tahlille ayırt edilir mi?
Evet. C-peptid ve bazı antikor testleri, pankreasın insülin üretimini ve hastalığın tipini anlamaya yardımcı olur. Ayrıntılar için tip 1 ve tip 2 diyabet ayrımı yazımızı okuyabilirsiniz.
Ne zaman hekime başvurmalıyım?
Açlık şekeriniz 100 mg/dL’nin, HbA1c değeriniz %5,7’nin üzerinde çıktıysa ya da susama, sık idrara çıkma, yorgunluk gibi şikâyetleriniz varsa değerlendirme yaptırın. Tahlil ve muayene için online randevu alabilirsiniz.
Hekime sorun
Bu konuyla ilgili sorunuzu yazın; Dr. Ömer Bircan ve ekibi size e-postayla dönüş yapsın. Seçilen sorular, kimlik bilgileri çıkarılarak bu sayfada yanıtlanabilir.
En kısa sürede dönüş yapacağız. Beklemek istemezseniz WhatsApp’tan yazabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Tanı ve tedavi için hekiminize danışınız.